Σε κάθε μεγάλη χριστιανική εορτή αντιστοιχεί και μία ανάλογη μεγάλη αρχαιοελληνική εορτή. Η νέα θρησκεία, μην μπορώντας να εκβάλλει ή να αλλάξει τις πρότερες συνήθειες του Έλληνα, καθιέρωσε τις θρησκευτικές εορτές κατ’ αντιστοιχία του αρχαίου εορτολογίου. Θα σταθούμε σήμερα στην γιορτή των Αγίων Θεοδώρων, η οποία είναι κινητή αλλά εορτάζεται πάντα γύρω στα τέλη Φεβρουαρίου με αρχές Μαρτίου.
Οι Άγιοι Θεόδωροι, δεν σχετίζονται μεταξύ τους. Πρόκειται για τον Θεόδωρο τον Τήρων του 3ου αιώνα και τον Θεόδωρο τον Στρατηλάτη του 4ου αιώνα. Παρόλ'αυτά, εορτάζονται και απεικονίζονται πάντα μαζί. Αξίζει επίσης να αναφέρουμε ότι το όνομα Θεόδωρος είναι αρχαιοελληνικό. Το συναντούμε και σε έργα του Πλάτωνα.
Η καθιέρωση της κοινής εορτής τους στην συγκεκριμένη περίοδο καθώς και ο τρόπος με τον οποίο απεικονίζονται δεν είναι καθόλου τυχαίοι. Στην αρχαία Ελλάδα, τον ίδιο καιρό, ήταν η μεγάλη εορτή προς τιμήν των Διοσκούρων, των δίδυμων γιων του Διός, τα Ανάκεια (Αθήνα) ή Διοσκούρεια (Σπάρτη, Άργος κλπ).
Οι Διόσκουροι, ήταν θεοί του φωτός και προσωποποιούσαν για τους Έλληνες την εντιμότητα, τη γενναιοψυχία, την τόλμη, την ευγένεια και την αρετή. Ήταν αχώριστοι και απεικονίζονταν πάντοτε μαζί. Ήταν προστάτες του στρατού κατά την διάρκεια της μάχης καθώς και των καραβιών και των ναυτικών. Οι Σπαρτιάτες τους είχαν σε περίοπτη θέση όσον αφορά τη λατρεία. Επίσης, όταν βαδίζανε να συναντήσουν τον εχθρό τραγουδούσαν έναν παιάνα προς τιμή των Διοσκούρων. Οι Έλληνες τους λάτρευαν και τους τιμούσαν σαν θεούς, ενώ συχνά ζητούσαν από αυτούς συμπαράσταση και βοήθεια στις δύσκολες ώρες. Ήταν οι προστάτες και σωτήρες των θνητών από διάφορους κινδύνους, στον πόλεμο, στην ασθένεια, στη θάλασσα.
Η γιορτή στην Αθήνα γινόταν στο «Ανάκειο Ιερό» των Διοσκούρων, το οποίο βρισκόταν στην βόρεια πλευρά της Ακροπόλεως και περιελάμβανε προσφορές από ελιές, τυρί και πράσα, ενώ μετά ακολουθούσε συμπόσιο. Εντός του πανάρχαιου ιερού, βρισκόταν ένα άγαλμα των Διοσκούρων πάνω στα άλογά τους. (Παυσανίας)
Οι Διόσκουροι (> Διός+Κούροι), ο Κάστωρ και ο Πολυδεύκης, ήταν δίδυμα παιδιά του Δία και της Λήδας και αδέλφια της ωραίας Ελένης.
Σύμφωνα με το μύθο, η Λήδα, από την ένωσή της με τον Δία, γέννησε δυο αβγά. Από το πρώτο γεννήθηκε η Ελένη και η Κλυταιμνήστρα, ενώ από το δεύτερο δύο δίδυμα αγόρια, οι Διόσκουροι, ο Κάστορας και ο Πολυδεύκης. Από τα 4 παιδιά, τα δύο ήταν αθάνατα και τα άλλα δύο θνητά.
Τα δύο αδέλφια ήταν αχώριστα και έτρεφαν μεγάλη αγάπη ο ένας για τον άλλον.
Δεν μάλωσαν ποτέ ούτε για θέματα εξουσίας και ηγεμονίας ούτε για κανέναν άλλον λόγο. Ο Κάστωρ σε μία σύγκρουση έχασε τη ζωή του και τότε ο απαρηγόρητος Πολυδεύκης ζήτησε από τον Δία να μοιραστεί με τον αδελφό του την αθανασία. Δεχόμενος ο Δίας, τους καταστέρισε, δημιουργώντας τον αστερισμό των Διδύμων, το όνομα του οποίου προέρχεται από τα βάθη της αρχαιότητας, καθώς αυτό δεν μπορεί να αποδοθεί σε κανένα αστρονόμο ή συγγραφέα, είναι οι Διόσκουροι, οι δίδυμοι γιοι του Διός και της Λήδας, που μεταφέρθηκαν στον ουρανό από τον πατέρα τους Δία σε ανταμοιβή της αδελφικής αγάπης που επέδειξαν επί της γης.
Οι Διόσκουροι πήραν μέρος σε πολλά μεγάλα κατορθώματα των Ελλήνων ηρώων, όπως στην Αργοναυτική εκστρατεία και στο κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου. Δύο φορές οι Αργοναύτες σώθηκαν από τους κινδύνους στη θάλασσα χάρη στους Διόσκουρους που συμμετείχαν στην εκστρατεία. Την πρώτη φορά, μετά την αναχώρηση των Αργοναυτών από το ακρωτήριο Σίγειο της Τρωάδας, τα πλοία και οι επιβαίνοντες σώθηκαν χάρη στα δυο αστέρια που έπεσαν στα κεφάλια των Διοσκούρων και φώτισαν τον δρόμο. Και σήμερα οι ηλεκτρικές λάμψεις στα ιστία των πλοίων σε καιρό τρικυμίας ονομάζονται διόσκουροι.
Η παρέμβασή τους προϋπέθετε θυσία ή προσευχή από τον ναυαγό ή τον απειλούμενο με ναυάγιο. Τότε κατέφθαναν αστραπιαία, η θύελλα σταματούσε, το ίδιο και η τρικυμία.
«Όταν οι μαύρες θύελλες σηκώνουν μαυρισμένα κύματα, οι άνθρωποι στέκουν ορθοί στην πλώρη και προσεύχονται στα θεικά παιδιά του Δία. Τότε αμέσως γαληνεύουν τα κύματα της αφρισμένης θάλασσας και ο διάπλους γίνεται εύκολος και ακίνδυνος.»
Ομηρικός Ύμνος
Στο πέρασμα των Αργοναυτών από την Κρήτη, οι Διόσκουροι συγκρατούν τον ετοιμοθάνατο Τάλο, ενώ όταν έφτασαν στη χώρα των Βεβρύκων, ο Πολυδεύκης νίκησε σε μονομαχία πυγμαχίας τον αήττητο βασιλιά Άμυκο, γιο του Ποσειδώνα.
Η λατρεία των Διοσκούρων, όπως άλλωστε και ολόκληρο το Ελληνικό Πάνθεον, μεταφέρθηκε και στην Ιταλία μέσω των ελληνικών αποικιών. Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι σμίλευαν στα ακρόπρωρα των καραβιών τους ομοιώματα των Διοσκούρων.
Απόσπασμα από την Ηλέκτρα του Ευρυπίδη. Ο Κάστωρ, εξ'ονόματος και του Πολυδεύκη, απευθύνεται στον Ορέστη:
Βλαστάρι του Αγαμέμνονα, άκουσέ μας·
σου μιλούνε της μητέρας σου τ' αδέλφια
οι Διόσκουροι, ο Κάστορας και τούτος
ο αδελφός μου ο Πολυδεύκης. Μόλις
εγαληνέψαμε τρανή φουρτούνα
για το καλό ενός καραβιού και στο Άργος
ήρθαμε, καθώς είδαμε το φόνο
της αδερφής μας που μητέρα σου είναι.
Ετούτη δίκαια τιμωρήθηκε, μα δίκαια
δεν έπραξες εσύ.
[…]
Στης Σικελίας το πέλαγο εμείς τώρα
πηγαίνουμε γοργά, κάτι καράβια
να σώσουμε απ' το κύμα. Στον αιθέρα
όταν ψηλά περνούμε, δε βοηθάμε
τους άνομους· εκείνους που αγαπήσαν
τα όσια στη ζωή τους και το δίκιο,
εκείνους απ' τα βάσανα γλιτώνοντας
τους σώζουμε. Και τ' άδικο έτσι πάντα
κανένας να μη θέλει να το πράξει
μήτε να ταξιδεύει με ορκοπάτες.
Θεός εγώ τα λέγω στους θνητούς.
(Ευρ., Ηλ. 1238-1244, 1347-1356, μετ. Τ. Ρούσσος)
Οι θρυλικοί Διόσκουροι, Κάστορας και Πολυδεύκης θα συμβολίζουν για πάντα: Την αδελφική αγάπη, την αρετή, τη γενναιοψυχία, την τόλμη, την ευγένεια και την αρετή…
Γλυκερία Ξιφοκώστα